VIÊM THẬN KẼ CẤP TÍNH - TỔNG QUAN

KHÁI NIỆM

Viêm thận kẽ cấp là tổn thương thận gây giảm chức năng thận cấp hoặc bán cấp, đặc trưng bởi thâm nhiễm viêm ở mô kẽ thận và ống thận

→ Bản chất: tổn thương miễn dịch – viêm, khác với ATN (thiếu máu/độc chất)

NGUYÊN NHÂN

• Thuốc (70–75%) → nguyên nhân hàng đầu
  • NSAIDs, kháng sinh beta-lactam, quinolone
  • PPI, allopurinol, lợi tiểu
• Bệnh tự miễn (10–20%)
  • Lupus, Sjögren, sarcoidosis, IgG4
• Nhiễm trùng (4–10%)
  • Legionella, Leptospira, CMV, liên cầu
• Khác: hiếm gặp

→ Đặc điểm quan trọng: không phụ thuộc liều, có thể tái phát khi dùng lại thuốc

CƠ CHẾ BỆNH SINH

• Phản ứng quá mẫn qua trung gian miễn dịch
• Tế bào T, bạch cầu đơn nhân xâm nhập mô kẽ
• Gây phù nề, viêm và tổn thương ống thận

→ Tổn thương chủ yếu ở kẽ – ống, không phải cầu thận

GIẢI PHẪU BỆNH

• Phù mô kẽ
• Thâm nhiễm tế bào viêm (lympho, mono, eosinophil)
• Tubulitis (tế bào viêm xâm nhập ống thận)

→ Sinh thiết là tiêu chuẩn vàng

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

• Tăng creatinin (AKI)
• Có thể thiểu niệu hoặc không
• Triệu chứng không đặc hiệu: mệt, buồn nôn

DẤU HIỆU GỢI Ý DO THUỐC (KHÔNG LUÔN CÓ)

• Sốt (~25–30%)
• Ban da (~15–20%)
• Eosinophil máu (~20–30%) → Tam chứng kinh điển: hiếm (~10%)

XÉT NGHIỆM

• Máu:
  • Tăng creatinin
  • Có thể eosinophilia
• Nước tiểu:
  • Bạch cầu niệu, trụ bạch cầu
  • Có thể hồng cầu niệu nhẹ
  • Protein niệu nhẹ (<1g/ngày) → Eosinophil niệu: không đặc hiệu, không nên dựa vào

CHẨN ĐOÁN

NGHI NGỜ khi:

• AKI + bạch cầu niệu/trụ bạch cầu
• Có liên quan thời gian với thuốc

XÁC ĐỊNH:

• Sinh thiết thận (tiêu chuẩn vàng)

→ Tuy nhiên: thường không cần sinh thiết nếu:

• Có nguyên nhân rõ (thuốc)
• Cải thiện sau ngừng thuốc

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

• ATN: trụ hạt, tế bào biểu mô
• Viêm cầu thận: trụ hồng cầu
• Trước thận: nước tiểu “sạch”

→ AIN đặc trưng: bạch cầu niệu + trụ bạch cầu

TIẾP CẬN NGUYÊN NHÂN

• Rà soát toàn bộ thuốc (quan trọng nhất)
• Nếu không rõ → tìm bệnh hệ thống
• Xét nghiệm miễn dịch: ANA, ANCA, IgG4…

ĐIỀU TRỊ NGUYÊN TẮC

• Ngưng ngay thuốc nghi ngờ
• Điều trị nguyên nhân (nhiễm trùng, tự miễn)
• Cân nhắc corticosteroid (nếu không cải thiện)

TIÊN LƯỢNG

• Phần lớn hồi phục nếu phát hiện sớm
• Trì hoãn → xơ hóa kẽ → CKD
• Một số trường hợp cần lọc máu tạm thời

MẤU CHỐT QUAN TRỌNG CẦN LƯU Ý

• Nguyên nhân hàng đầu: thuốc
• Tam chứng kinh điển hiếm gặp → không chờ đủ mới chẩn đoán
• Eosinophil niệu không đáng tin cậy
• Chẩn đoán dựa vào: AKI + bạch cầu niệu + yếu tố nguy cơ
• Ngưng thuốc sớm → quyết định tiên lượng

KẾT LUẬN

Viêm thận kẽ cấp là một nguyên nhân quan trọng của AKI, thường do thuốc và có khả năng hồi phục cao nếu được nhận diện sớm. Trọng tâm là khai thác thuốc, phát hiện dấu hiệu gợi ý và ngừng tác nhân gây bệnh kịp thời.