TIẾP CẬN TĂNG CALCI MÁU

TỔNG QUAN

• Tăng calci máu = Ca toàn phần > ~10.5 mg/dL (≈2.62 mmol/L)
• Ca ion hóa mới là dạng có hoạt tính sinh học → cân nhắc đo khi nghi ngờ
• 90% trường hợp do: cường cận giáp nguyên phát hoặc ung thư → luôn nghĩ đầu tiên

BƯỚC 1: XÁC NHẬN TĂNG CALCI (CỰC KỲ QUAN TRỌNG)

• Loại trừ tăng calci giả: albumin tăng, thay đổi pH
• Công thức hiệu chỉnh: Ca hiệu chỉnh = Ca đo + (4 – albumin) × 0.8
• Tốt nhất: đo Ca ion hóa

BƯỚC 2: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ NẶNG

• Nhẹ: <12 mg/dL
• Trung bình: 12–14 mg/dL
• Nặng: >14 mg/dL → >12–14 mg/dL cần điều trị cấp cứu

BƯỚC 3: ĐỊNH HƯỚNG NGUYÊN NHÂN (TRỌNG TÂM)

→ Xét nghiệm quan trọng nhất: PTH

A. PTH tăng hoặc không bị ức chế

• Cường cận giáp nguyên phát
• Cường cận giáp thứ phát/tertiary
• FHH (giảm calci niệu)

B. PTH thấp (bị ức chế)

• Ung thư (quan trọng nhất): PTHrP, tiêu xương, lymphoma
• Vitamin D: ngộ độc, bệnh u hạt
• Thuốc: thiazide, lithium, vitamin A
• Nội tiết: cường giáp, suy thượng thận
• Khác: bất động, tiêu cơ vân

BƯỚC 4: XÉT NGHIỆM BỔ SUNG

• PTHrP → nghi ung thư
• 25-OH vitamin D
• 1,25-(OH)₂D
• Điện di protein (myeloma)
• Calci niệu 24h

BƯỚC 5: ĐÁNH GIÁ BIẾN CHỨNG

• Thận: suy thận, sỏi thận
• Tim: QT ngắn, loạn nhịp
• Thần kinh: lơ mơ, hôn mê
• Tiêu hóa: buồn nôn, táo bón

ĐIỀU TRỊ CẤP CỨU (KHI CẦN)

• Chỉ định: Ca >12–14 mg/dL hoặc có triệu chứng
• Bù dịch NaCl 0.9% → nền tảng
• Calcitonin → tác dụng nhanh
• Bisphosphonate / Denosumab → ức chế tiêu xương
• Corticoid → khi do vitamin D / lymphoma
• Lọc máu → khi nặng, suy thận

MẤU CHỐT QUAN TRỌNG CẦN LƯU Ý

• Luôn loại trừ tăng calci giả trước khi điều trị
• 90% do cường cận giáp hoặc ung thư
• PTH là xét nghiệm định hướng quan trọng nhất
• Ca >14 mg/dL = cấp cứu nội khoa
• CKD làm nặng tăng calci và hạn chế điều trị

KẾT LUẬN

• Tiếp cận theo 3 bước: xác nhận → phân mức → tìm nguyên nhân theo PTH
• Sai lầm thường gặp: không đo PTH, điều trị khi chưa loại trừ giả tăng calci → Cần tiếp cận có hệ thống, nhanh và chính xác trong thực hành lâm sàng