PHÙ - NGUYÊN TẮC CHUNG ĐIỀU TRỊ PHÙ

KHÁI NIỆM CỐT LÕI

• Phù = tăng dịch gian bào
• Phù toàn thân nặng → anasarca
• Gặp trong: suy tim, xơ gan, hội chứng thận hư, CKD…

MỤC TIÊU ĐIỀU TRỊ

• Loại bỏ dịch thừa
• Cải thiện triệu chứng (khó thở, nặng chân…)
• Bảo tồn tưới máu cơ quan (tim – thận – não) → Điều trị phải cân bằng giữa lợi ích và nguy cơ giảm thể tích tuần hoàn

NGUYÊN TẮC 1: ĐIỀU TRỊ NGUYÊN NHÂN LÀ QUAN TRỌNG NHẤT

• Suy tim → tối ưu điều trị tim
• Xơ gan → kiểm soát tăng áp cửa
• Hội chứng thận hư → điều trị bệnh cầu thận → Lợi tiểu chỉ là điều trị triệu chứng

NGUYÊN TẮC 2: HẠN CHẾ MUỐI (BẮT BUỘC)

• <2–3 g Na/ngày
• Nếu không hạn chế muối → lợi tiểu mất tác dụng → Đây là nền tảng điều trị

NGUYÊN TẮC 3: SỬ DỤNG LỢI TIỂU HỢP LÝ

• Lựa chọn đầu tay: lợi tiểu quai (furosemide)
• Điều chỉnh theo đáp ứng:
  • Có đáp ứng → chia liều
  • Không đáp ứng → tăng liều
• Theo dõi: điện giải, creatinin, cân nặng → Mục tiêu: giảm dịch nhưng không gây giảm tưới máu thận

NGUYÊN TẮC 4: TỐC ĐỘ RÚT DỊCH PHẢI PHÙ HỢP

• Phù toàn thân (tim, thận): có thể giảm 2–3 L/ngày
• Xơ gan có cổ trướng đơn thuần: chỉ 300–500 mL/ngày → Tránh suy thận và hội chứng gan thận

NGUYÊN TẮC 5: HIỂU SINH LÝ TUẦN HOÀN HIỆU DỤNG

• Suy tim/xơ gan: giữ muối nước là cơ chế bù → Lợi tiểu quá mức → giảm tưới máu → suy thận
• Bệnh thận nguyên phát: tăng thể tích thật sự → lợi tiểu an toàn hơn

NGUYÊN TẮC 6: THEO DÕI ĐÁP ỨNG ĐIỀU TRỊ

• Cân nặng mỗi ngày
• Lượng nước tiểu
• Creatinin, ure
• Dấu hiệu giảm tưới máu: chóng mặt, mệt, tụt HA → Tăng creatinin = tín hiệu cần giảm tốc độ lợi tiểu

NGUYÊN TẮC 7: CÁ THỂ HÓA THEO NGUYÊN NHÂN

• Suy tim: lợi tiểu tích cực, theo dõi tưới máu
• Xơ gan: spironolactone + furosemide, giảm dịch chậm
• Hội chứng thận hư: cần liều cao hơn do giảm albumin
• Phù tĩnh mạch/lymph: ít đáp ứng lợi tiểu → ưu tiên cơ học (nâng chân, vớ ép)

NGUYÊN TẮC 8: HIỂU ĐÁP ỨNG LỢI TIỂU THEO THỜI GIAN

• Hiệu quả mạnh nhất ở liều đầu
• Sau vài ngày → giảm dần → Do hoạt hóa RAAS + tăng tái hấp thu Na → Cần tăng liều hoặc phối hợp thuốc

MẤU CHỐT QUAN TRỌNG CẦN LƯU Ý

• Điều trị phù = nguyên nhân + hạn chế muối + lợi tiểu
• Không phải lợi tiểu càng mạnh càng tốt
• Tốc độ rút dịch phải phù hợp từng bệnh
• Tăng creatinin là dấu hiệu cảnh báo
• Phù trong suy tim/xơ gan là phù bù trừ → cần thận trọng

KẾT LUẬN

• Điều trị phù là cân bằng giữa giảm dịch và duy trì tưới máu
• Thành công phụ thuộc vào: hiểu sinh lý bệnh + cá thể hóa điều trị → Không làm “khô bệnh nhân”, mà đưa về trạng thái thể tích tối ưu