ĐỢT CẤP BỆNH THẬN MẠN

KHÁI NIỆM

• Là tình trạng giảm nhanh chức năng thận trên nền bệnh thận mạn (CKD)
• Có thể do:
  • Đợt tiến triển bệnh nền
  • Hoặc yếu tố cấp tính có thể hồi phục

→ Điểm mấu chốt: phải tìm nguyên nhân đảo ngược được

BẢN CHẤT LÂM SÀNG (QUAN TRỌNG)

• eGFR giảm nhanh so với nền trước đó
• Creatinin tăng cấp
• Có thể hồi phục nếu xử trí đúng nguyên nhân

→ Không phải lúc nào cũng là “CKD tiến triển”

CÁC NGUYÊN NHÂN CHÍNH (THỰC CHIẾN)

1. GIẢM TƯỚI MÁU THẬN (PHỔ BIẾN NHẤT)

• Giảm thể tích:
  • Nôn, tiêu chảy
  • Lợi tiểu quá mức
  • Xuất huyết
• Hạ huyết áp:
  • Suy tim
  • Bệnh màng tim
• Nhiễm trùng, sepsis
• Thuốc làm giảm GFR:
  • NSAIDs
  • ACEi/ARB

→ Đặc điểm:

• Có thể hồi phục nhanh nếu bù dịch đúng

⚠️ Lưu ý:

• FENa không còn tin cậy trong CKD

2. THUỐC ĐỘC THẬN (RẤT THƯỜNG GẶP)

• Aminoglycoside
• NSAIDs
• Thuốc cản quang → Nguyên nhân hay bị bỏ sót
• Nhóm “tăng creatinin giả”:
  • Trimethoprim
  • Cimetidine → Không giảm GFR thật (BUN không tăng tương ứng)

3. TẮC NGHẼN ĐƯỜNG TIẾT NIỆU

• Phì đại tiền liệt tuyến
• Sỏi, u
• Xơ hóa sau phúc mạc

→ Đặc điểm:

• Có thể không triệu chứng rõ
• Nước tiểu bình thường

→ Siêu âm thận: bắt buộc khi không rõ nguyên nhân

4. TIẾN TRIỂN BỆNH NỀN

• Bệnh cầu thận
• Bệnh thận đái tháo đường → Thường tiến triển chậm, ít hồi phục

TIẾP CẬN LÂM SÀNG

• So sánh creatinin với mức nền
• Khai thác:
  • Dịch vào/ra
  • Thuốc
  • Nhiễm trùng
• Khám:
  • Dấu mất nước
  • Phù
  • Bàng quang căng
• Cận lâm sàng:
  • Creatinin, điện giải
  • Nước tiểu
  • Siêu âm thận

NGUYÊN TẮC XỬ TRÍ

• Ngừng thuốc độc thận
• Bù dịch nếu thiếu thể tích
• Điều trị nhiễm trùng
• Giải quyết tắc nghẽn → Mục tiêu: trở về mức creatinin nền

MẤU CHỐT QUAN TRỌNG CẦN LƯU Ý

• A/CKD thường có yếu tố có thể hồi phục
• Nguyên nhân hay gặp nhất: giảm tưới máu + thuốc
• Không tin hoàn toàn FENa trong CKD
• Luôn nghĩ tới tắc nghẽn → siêu âm
• Phân biệt tăng creatinin thật và giả

KẾT LUẬN

• Đợt cấp CKD là tình huống lâm sàng rất thường gặp
• Nếu nhận diện sớm nguyên nhân → có thể hồi phục chức năng thận đáng kể → Trọng tâm: tìm – sửa nguyên nhân hồi phục được