ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG THẬN

KHÁI NIỆM

• Đánh giá chức năng thận nhằm xác định:
  • Mức độ suy giảm chức năng
  • Có tổn thương thận hay không
  • Diễn tiến cấp hay mạn
• Nhiều bệnh nhân không triệu chứng, chỉ phát hiện qua:
  • Tăng creatinin
  • Bất thường nước tiểu

NGUYÊN TẮC TIẾP CẬN

• Đánh giá chức năng thận phải dựa trên 3 trụ cột chính:
  • Mức lọc cầu thận (GFR)
  • Albumin niệu / protein niệu
  • Cặn lắng nước tiểu → Đây là nền tảng theo KDIGO

VAI TRÒ CỦA GFR

• GFR là chỉ số tốt nhất phản ánh chức năng thận toàn diện
• Bình thường:
  • ~90–120 mL/ph/1.73m²
• Ý nghĩa:
  • Giảm GFR → suy thận hoặc giảm tưới máu
  • Dùng để phân giai đoạn CKD → Tuy nhiên: GFR không cho biết nguyên nhân bệnh

ƯỚC TÍNH GFR (eGFR)

• Phương pháp chính trong lâm sàng
• Dựa vào creatinin huyết thanh
• Công thức khuyến cáo:
  • CKD-EPI 2021 (không dùng chủng tộc)
• Đặc điểm:
  • Dễ áp dụng
  • Theo dõi tiến triển bệnh tốt → Là phương pháp chuẩn hiện nay

CYSTATIN C

• Marker nội sinh thay thế creatinin
• Ít phụ thuộc khối cơ
• Ứng dụng:
  • Xác nhận lại eGFR khi nghi ngờ sai lệch
• Công thức tốt nhất:
  • CKD-EPI creatinin + cystatin C → Chính xác hơn creatinin đơn thuần

KHI NÀO CẦN XÁC NHẬN eGFR

• Bệnh nhân có yếu tố làm sai lệch creatinin:
  • Suy dinh dưỡng, teo cơ
  • Vận động viên, khối cơ lớn
  • Bệnh gan, suy tim
• eGFR 45–60 nhưng không có bằng chứng tổn thương thận → Khi đó nên dùng cystatin C hoặc đo GFR thật

ĐO GFR THỰC SỰ (GOLD STANDARD)

• Dùng chất ngoại sinh:
  • Inulin, iohexol, iothalamate
• Phương pháp:
  • Clearance huyết tương hoặc nước tiểu → Chính xác nhưng phức tạp → chỉ dùng khi cần

ĐỘ THANH THẢI CREATININ (CREATININE CLEARANCE)

• Tính từ nước tiểu 24 giờ
• Ưu điểm: dễ làm hơn đo GFR thật
• Nhược điểm:
  • Sai số do thu thập nước tiểu
  • Tăng giả do bài tiết ống thận → Ít dùng thường quy

XÉT NGHIỆM HỖ TRỢ KHÁC

• Albumin niệu/protein niệu:
  • Dấu hiệu tổn thương thận sớm
• Cặn lắng nước tiểu:
  • Trụ hồng cầu → bệnh cầu thận
  • Trụ bạch cầu → viêm kẽ
• Hình ảnh học:
  • Siêu âm thận đánh giá kích thước, tắc nghẽn

HẠN CHẾ CỦA CREATININ

• Bị ảnh hưởng bởi:
  • Khối cơ
  • Chế độ ăn
  • Thuốc
• Không nhạy ở giai đoạn sớm
• Tăng chậm trong AKI → Có thể đánh giá sai chức năng thận

MẤU CHỐT QUAN TRỌNG CẦN LƯU Ý

• GFR là trung tâm trong đánh giá chức năng thận
• Không dùng creatinin đơn độc để đánh giá
• Luôn kết hợp: eGFR + albumin niệu + cặn lắng
• Cystatin C giúp tăng độ chính xác
• Cần hiểu rõ hạn chế của từng phương pháp

KẾT LUẬN

• Đánh giá chức năng thận là quá trình tổng hợp nhiều yếu tố
• eGFR là công cụ chính nhưng không hoàn hảo → Tiếp cận đúng giúp phát hiện sớm, phân tầng nguy cơ và theo dõi tiến triển bệnh thận hiệu quả