CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH - TRONG BỆNH THẬN

TỔNG QUAN

• Hình ảnh học là công cụ thiết yếu trong chẩn đoán và định hướng nguyên nhân bệnh thận
• Giúp đánh giá:
  • Kích thước thận
  • Cấu trúc nhu mô
  • Tắc nghẽn đường niệu
  • Sỏi, u, bệnh mạch máu → Luôn phối hợp với lâm sàng và xét nghiệm

NGUYÊN TẮC TIẾP CẬN

• Lựa chọn phương tiện dựa trên:
  • Cấp cứu hay không
  • Nghi ngờ nguyên nhân (tắc nghẽn, sỏi, u…)
  • Chức năng thận (tránh thuốc cản quang)
• Siêu âm là bước đầu tiên trong hầu hết trường hợp

SIÊU ÂM THẬN (ULTRASOUND)

• Phương tiện đầu tay – an toàn – không xâm lấn
• Chỉ định:
  • AKI chưa rõ nguyên nhân → loại trừ tắc nghẽn
  • CKD → đánh giá kích thước, độ dày vỏ
  • Nghi nang thận, thận đa nang
• Giá trị:
  • Thận nhỏ, vỏ mỏng → tổn thương mạn không hồi phục
  • Giãn đài bể thận → tắc nghẽn
• Hạn chế:
  • Khó đánh giá niệu quản đoạn xa, sỏi nhỏ

→ Là xét nghiệm bắt buộc trong suy thận chưa rõ nguyên nhân

SIÊU ÂM DOPPLER

• Đánh giá dòng máu thận
• Ứng dụng:
  • Hẹp động mạch thận
  • Huyết khối tĩnh mạch thận
• Hạn chế:
  • Phụ thuộc người làm
  • Độ nhạy không cao

CT SCAN (CẮT LỚP VI TÍNH)

• Vai trò rất quan trọng trong thực hành
• CT không cản quang:
  • Tiêu chuẩn vàng chẩn đoán sỏi thận
  • Phát hiện sỏi nhỏ, sỏi niệu quản
• CT có cản quang:
  • Đánh giá khối u, nang phức tạp
  • Xác định tắc nghẽn
  • CT angiography → bệnh mạch thận
• Hạn chế:
  • Nguy cơ độc thận do cản quang → Cần cân nhắc ở bệnh nhân suy thận

MRI THẬN

• Thay thế CT khi:
  • Dị ứng cản quang iod
  • Cần đánh giá mô mềm chi tiết
• Ứng dụng:
  • U thận
  • Bệnh mạch máu
• Lưu ý:
  • Gadolinium → nguy cơ xơ hóa hệ thống ở CKD nặng

X-QUANG BỤNG

• Vai trò hạn chế
• Có thể phát hiện:
  • Sỏi cản quang (calci, struvite)
• Không phát hiện:
  • Sỏi acid uric

CHỤP MẠCH THẬN (ANGIOGRAPHY)

• Hiện nay ít dùng
• Chỉ định:
  • Nghi viêm mạch (polyarteritis nodosa)
  • Can thiệp (đặt stent, nong mạch)

XẠ HÌNH THẬN (NUCLEAR SCAN)

• Đánh giá chức năng từng thận riêng biệt
• Ứng dụng:
  • Phân biệt tắc nghẽn vs không tắc nghẽn
  • Đánh giá chức năng từng bên

VCUG (CHỤP BÀNG QUANG NIỆU ĐẠO)

• Chủ yếu ở trẻ em
• Chẩn đoán:
  • Trào ngược bàng quang-niệu quản

LỰA CHỌN HÌNH ẢNH THEO TÌNH HUỐNG (THỰC CHIẾN)

• AKI chưa rõ nguyên nhân → siêu âm
• Đau quặn thận → CT không cản quang
• Nghi u thận → CT/MRI có cản quang
• Nghi hẹp động mạch thận → Doppler → CT/MRI angiography
• CKD → siêu âm đánh giá kích thước

MẤU CHỐT QUAN TRỌNG CẦN LƯU Ý

• Siêu âm là xét nghiệm đầu tay bắt buộc
• CT là tiêu chuẩn vàng cho sỏi
• Luôn cân nhắc độc tính thuốc cản quang
• Không lạm dụng hình ảnh khi không cần thiết
• Luôn kết hợp lâm sàng + xét nghiệm

KẾT LUẬN

• Hình ảnh học giúp xác định nguyên nhân và mức độ bệnh thận
• Lựa chọn đúng phương tiện giúp chẩn đoán nhanh, tránh biến chứng → Tiếp cận hợp lý là chìa khóa trong thực hành thận học hiện đại