CÁC NGUYÊN NHÂN TỔN THƯƠNG THẬN CẤP (SUY THẬN CẤP)
Tóm tắt nội dung
Tổn thương thận cấp là 1 cấp cứu trong chuyên ngành Thận thường gặp, đặc biệt hay gặp ở ICU đơn nguyên hồi sức tích cực. Tổng quan về nguyên nhân AKI giúp bạn đọc hiểu được khái quát và tiếp cận nhanh chóng
KHÁI QUÁT
Tổn thương thận cấp (AKI) là tình trạng giảm nhanh chức năng thận trong giờ–ngày, biểu hiện bằng tăng creatinin và/hoặc giảm nước tiểu. Bản chất là giảm GFR cấp tính do rối loạn huyết động, tổn thương nhu mô hoặc tắc nghẽn. Tiếp cận chuẩn KDIGO chia thành 3 nhóm lớn: trước thận – tại thận – sau thận.
1. NGUYÊN NHÂN TRƯỚC THẬN (PRERENAL)
Chiếm tỷ lệ cao nhất trong thực hành. Cốt lõi là giảm tưới máu thận nhưng chưa tổn thương cấu trúc.
- Giảm thể tích: mất nước, xuất huyết, sốc
- Giảm cung lượng tim: suy tim, nhồi máu cơ tim
- Giãn mạch hệ thống: nhiễm trùng nặng, sốc nhiễm khuẩn
- Thuốc ảnh hưởng huyết động: NSAIDs, ức chế men chuyển/ARB → Đặc điểm: hồi phục nhanh nếu tái lập tưới máu kịp thời
2. NGUYÊN NHÂN TẠI THẬN (INTRINSIC RENAL)
Xảy ra khi đã có tổn thương thực thể trong nhu mô thận.
- Hoại tử ống thận cấp (ATN): thiếu máu kéo dài hoặc độc chất (aminoglycoside, cản quang)
- Bệnh cầu thận cấp: viêm cầu thận, lupus, viêm mạch
- Viêm thận kẽ cấp: thuốc (kháng sinh, NSAIDs), dị ứng
- Bệnh mạch máu: huyết khối vi mạch, tăng huyết áp ác tính → Đặc điểm: hồi phục chậm hơn, có thể để lại di chứng CKD
3. NGUYÊN NHÂN SAU THẬN (POSTRENAL)
Do tắc nghẽn đường niệu làm tăng áp lực ngược dòng.
- Phì đại tiền liệt tuyến
- Sỏi niệu quản hai bên hoặc một bên trên nền thận đơn độc
- U chèn ép (bàng quang, cổ tử cung, đại tràng) → Đặc điểm: có thể hồi phục hoàn toàn nếu giải tắc sớm
MẤU CHỐT QUAN TRỌNG CẦN LƯU Ý
- AKI không phải một bệnh, mà là hội chứng nhiều nguyên nhân
- Ở ICU, nguyên nhân thường đa yếu tố phối hợp (sốc + nhiễm trùng + thuốc)
- Prerenal kéo dài → chuyển thành ATN (intrinsic)
- Luôn phải loại trừ tắc nghẽn trước khi kết luận nguyên nhân khác
- Nước tiểu ít không phải lúc nào cũng có; có thể gặp AKI không thiểu niệu
KẾT LUẬN NGẮN GỌN
3 nhóm nguyên nhân AKI:
- Trước thận: giảm tưới máu (hay gặp, hồi phục nhanh)
- Tại thận: tổn thương nhu mô (nặng hơn, hồi phục chậm)
- Sau thận: tắc nghẽn (có thể đảo ngược hoàn toàn) → Nhận diện nhanh cơ chế = quyết định sống còn trong xử trí AKI
